Tryst, tryst, djiptryst

Nederlân is yn djippe rou. Al dagen lang. Ik begriep earst net rjocht wêrom want ik folgje de aktualiteit net al te goed mar dochs kaam it tiisdeitemoarn ûnder de kofje al justjes foarby. Ik hie krekt ferteld oer in ploechje lju dat al in moai hoart op de súdpoal tahâldt en woansdei foar’t earst nei sa’n 70 dagen de sinne wer sjen soe. Se dogge dêr allerhanne ûndersykjes en ien ûnderdiel dêrfan is om te sjen oft minsken wol altyd sa geskikt binne om salang yn folsleine ôfsûndering te libjen. Soks mei it each op ekspedysjes nei Mars. En ik fertelde ek oer dy plysjeman dy’t de sek krigen hie om’t er wat al te faak dronken op it wurk kaam. Sadwaande kaam ik doe ek te witten dat der in Olympyer nei hûs stjoerd wie om’t er him mei in wat al te sûne sport dwaande holden hie.

Blykt dat by it tsjekken fan de media jandoarje ús eigen Yuri net te wêzen? En hy hie allinnich mar in pear bierkes hân. Dat stie yn de krante en dan is dat sa want de krante is ús gewisse. No bin ik altyd wat rekalsitrant dat ik leau daliks alles net wat yn de krante stiet. En dêr krige ik hjoed dan gelyk yn. It wiene net in pear bierkes mar fjouwer-fiif. Sjoch: dat is oare koek. Want oft jo net witte oft it fjouwer of fiif west hawwe dan wiene jo de tel kwyt en dat kin hielendal net by fjouwer of fiif. Sil soks kâns fan slagjen hawwe dan moatte jo earst ris rejaal boppe de tsien útkomme.

Dêr wurde jo nammers – sa sûn as in fisk as topsporter – noch net echt dronken fan. En mei in stik as fyftjin efter de kiezzen kinne jo op dy leeftyd ek bêst mei trije oerkes sliep ta sadat jo in trening net fersitte. It kin wol wêze dat it kloksjen wat aventoerliker wurdt mar om no daliks mei in stik as trije ferskillende tiden oan te kommen is wol hiel slim oerdreaun nei fjouwer bierkes. En nei fiif ek.

Dat ik leaude dy pear bierkes fan de krante daliks al net. Mar sa goed as hiel Nederlân leaude dat al. Dêrom wiene se yn alle steaten en ropten en raasden alles byinoar.

Tiid foar in rjochtsaak dus. Sa’n rjochter moat op feiten ôfgean en net op ferhalen, de man hat it net maklik. De advokaat fan Yuri koe goed prate en hold in alderkostlikst referaat mei as haadline dat der hielendal gjin ôfspraken binne oer wat al of net kin Nee, dat kin sa wêze mar allinnich al troch it meidwaan oan dizze (wanstaltige) ‘sport’-fertoaning konformearje jo jo wol oan net skreaune regels. En ik kin jim wol garandearje dat as jo as lid fan de brassband krekt foar it konkoers op straalbesopen it poadium op sille dat dat opkeard wurde sil. En der stiet yn gjin inkeld karbrief fan hokker band ek beskreaun dat dat net kin. Sa simpel is it. In lulferhaal fan dy advokaat dus mar wol mei oertsjûging brocht.

De tsjinpartij wie wat minder ferhalerich mar kaam mei mear feiten. Net dat wy al dy feiten heard ha want dy plichtsje yn de ‘produksjes’ te stean dy’t net foarlêzen wurde. De rjochter hat dy dingen wol lêzen fansels. En hy hat Yuri ûngelyk jûn. De motivaasje dêrfoar moat noch komme mar ik tink dat ik mei myn brassbandsje aardich yn de goede rjochting sit.

Moatte wy no ek moederaasje mei Yuri hawwe? Fansels moatte wy dat want it is in persoanlik drama en eins in grutte skande dat dat grutte tiim dat er om him hinne hat dat net opkeare kinnen hat.

Sa’n test op de súdpoal soe faaks in idee wêze foar de folgjende spultsjes? En dat de bobo’s dan ek ferplicht mei moatte? Mooglik binne wy dan yn ien klap fan dizze hiele toanielspilerij ôf. Ik soe dochs al net witte wêrom’t wy sa nedich witte moatte wêrom’t in Eastenriker better skye kin as in Fries. Sokke kennis hat gjin inkeld doel. Stek it jild asjeblyft yn de lokale – wêr dan ek – sporten.

It measte tryste is lykwols noch wol dat in hiel lân yn djippe rou is om neat en gjin idee hat wêr’t it om giet. Mooglik sjitte se my nei it ferskinen fan dit stikje ek wol del as ik de bewegings op Twitter goed folge ha…

Lotting, ferlotting en it needlot

Fan ‘e wike wer efkes lotting hân fan de Ingelumer keatserij. De KNKB hie soks leaver net hân want dy achtsje harren eigen kantoarke dêr gâns geskikter foar en dy lotterij is in danich yngewikkelde boel wurden dy’t jo eins net oan doarpslju oerlitte kinne. Wol oan de profesjonals fan de KNKB fansels. Dat seagen wy fan ‘e wike oan de list fan Arum. Se wiene fergetten de partoeren

(by it keatsen ha wy it oer partoeren en net oer trio’s lykas se by Oes Omroep, Oes Taal dogge. Trio’s brûke jo yn de muzyk en mei seks. Yn dat lêste gefal binne se dan meast alle trije net fan deselde sekse en dat is by keatsen al sa. Oars is it pearkekeatsen mar dat is oft jo tegearre binne (tegearre is twa. Binne der noch mear, trije of fjouwer bygelyks dan is it meiïnoar. Dat is de Fryske wjergader fan ‘samen’, dat efkes foar Oes Omroep, Oes Taal)

in nije letter te jaan. Want sjoch: wy moatte stjoerd lotsje. Dat komt der eins yn it Ingelumer gefal op del dat jo de earste twa omlopen ek wol oerslaan kinne om’t dêr automatysk de heechst oanskreaunen oerbliuwe mei’t dy earst tsjin wat ûnnoazele halzen keatse moatte. By 29 partoeren ha jo 7 folle blokjes fan fjouwer dêr’t de rankingspartoeren oer ferdield wurde moatte. Dêrfoar moatte jo dus 7 sopkoppen hawwe. Ik kin my gjin doarp betinke dat it net foarinoar krije kin 7 sopkoppen byinoar te skarreljen mar by de KNKB tochten se dêr earst oars oer. Dan ha jo ek noch in sopkop mei de letters a, b, c, d, e, f en g.

Dan begjinne wy mei it partoer dat de measte punten yn de ranking hat. De foarsitter fan de lottingskommisje lûkt dan earst in letter út dy sopkop en dêrnei in lot út de sopkop dy’t oan de letter ferbûn is. Sa wurkje jo dy 7 partoeren ôf. Dêrnei komt wat oer is yn de sopkoppen yn ien grutte sopkanne en dy makket dan in rûntsje om de tafels hinne sadat elke oanwêzige dêr kreas in nûmer út pakke kin, útsoarte nei’t de foarsitter earst it partoer foarlêzen hat dy’t dat nûmer tawiisd krije moat. Neat yngewikkelds oan. Allinnich lykas sein wol foar de KNKB dy’t nei’t ik begrepen ha mei in kompjûter wurket yn stee fan mei sopkoppen.

It is in moaie list wurden. En der is snein gjin yntree want it keatspublyk mjekkeret nochal wat oer in pear euro. Dat no is der in ferlotting, der sil nammentlik dochs jild komme moatte. Der wurde twa ballonfearten ferlotte. Mar de jeugd ûnder de achttjin mei gjin lotten ferkeapje en ek net keapje fanwege de wet op de kânsspullen. It is te hoopjen dat der hjir of dêr al in heit of mem is dy’t mochten se de priis winne dy oerdocht oan it jongfolk want dyselden meie hjoeddei net in soad mear. Drank moatte se ek al ôfbliuwe oant se achttjin binne.

Mar dêrnei kin it ek oangean. Yn ien klap binne se dan folwoeksen en kinne fan de bolbjirkenheid de wille net op. Dan bedarje se fansels yn keten (neat mis mei) en sette útein mei it libben. Mei nul komma nul ûnderfining. Mar wol mei in id. En dêrfan moatte se efkes in kopy opstjoere foar’t se it ding hjirûnder gewoan fia ynternet oantuge kinne. En it needlot sykje.

Wy libje sa njonkelytsen yn in alderaaklikst dwaas lân.

Schermafbeelding 2016-07-29 om 19.08.52

Elk skriemt yn deselde taal

Earst hiene wy in akademikus dy’t sei dat wy better mar ophâlde kinne it skreaune Frysk fuort te sterkjen. Dat hat er letter al justjes nuansearre mar dat wie dan wer sa’n lang stik dat de measten dat net lêzen hawwe (oft se de LC al lêze). It kwea wie doe al bard. De man skynt nammers op Feestboek net yn de debat te wollen om’t er gjin Feestboeker is. Feestboek is oars wol ien fan de plakken dêr’t justjes mear Frysk skreaun wurdt as dat guon úthâlde miene te moatten.

Dêrnei (mar nei’t Goffe Jensma my juster ferdútste al lang dêrfoar) hiene wy in man dy’t mei in net-represintatyf ûndersykje deagemoedereard ferklearret dat it Frysk op stjerren nei dea is. Dat hat fansels allegearre al lang en breed yn it nijs west dat ek dat kwea is bard.

Dan miene jo dat jo it sawat hân hawwe. Mar nee, juster hiene wy de útstjoering fan Nieuwsuur. En ik tink dat dy der kommen is op ynstigaasje fan Kulturele Hoofdstad en wat dêr mei anneks is. Want dy fine dit fansels allegearre kostlik nijs. Se ha der alle belang by dat it min giet mei it Frysk. Dêr ha ik tal fan bewizen foar, se komme alle dagen foarby.

Ien fan Oes Omroep, Oes Taal dy’t nei sa’n 25 minuten finylpraterij ta de konklúzje komt dat se ek wol Frysk prate kin. ‘Geen enkel probleem’, hearre jo de oarekant sizzen. In Oes Omroep, Oes Taler soe ek gewoan yn it Frysk begjinne kinne, dan fernimme (en net ‘ferneame’ sa’t de Afûk plichtet te twitterjen) gau genôch oft dat al of net ferstien wurdt.

Oes Omroep, Oes Taal dy’t ôfsjoen fan alle oare flaters ek net yn steat is om de nammen fan de Fryske stêden goed te staverjen. Binne gjin ynsidinten, dat is al moannen sa, liet in eks-steatelid my earjuster witte.

It Lân fan Taal dat de Frysktalige digyskriften net folget. Sa’n toer kin dat oars net wêze want der binne op syn bêst twa. De flaters dy’t ik yn it foarige bloch neamde, binne dan ek noch net ferbettere.

Moderatoaren fan ien fan beide neamde digyskriften dy’t dagenlang op ien ear lizze as der reagearre wurdt op ûnsinnige reaksjes.

In boekhannelman dy’t it net slagget yn de eigen winkel foar de hân wei wat Frysktalige boeken oan te wizen.

En dêr moat Sietske Poepjes dan tsjin yn roeie? Ik wit dat se dat op bepaalde fronten docht mar oft jo tsjin dizze massa mei in sterke konsintraasje oan de Bûterhoeke en omkriten yn moatte dan moatte jo in bealch fan stiel hawwe.

Want it iennichste belang dat se dêr hawwe is lykas sein dat it folk der fan oertsjûge rekket dat it min mei it Frysk giet. Sadat der mear jild frijmakke wurdt. Net foar it Frysk mar om’t it Frysk sa moai brûkt wurde kin ta eigen geriif.

It is sneu foar Sietske Poepjes mar se docht sawat oars neat as kealleboarnen mei’t se suver gjin oare kar hat om’t dat guod samar net nei de slacht mei. En keallen binne – benammen as se Koen Eekma, Bert Looper of Oeds Westerhof hjitte – aloan wer ferrekte roppich.

Dat it kwea mei Nieuwsuur no foar de safolste kear bard is ha de mannen allinnich mar belang by. Se skuorre har de bûsen út. En dêr hawwe sa in prachtige spreuk foar betocht dy’t se 16 oeren lyn op kostlike wize yntrodusearre hawwe. It lêste bewiis oant no ta dat ik gelyk ha.

Schermafbeelding 2016-07-10 om 14.10.35

syn perfoast

Berjocht op Oes Omroep, Oes Taal op 16 juny l.l.:

Op it Aldehoustertsjerkhôf yn Ljouwert moat yn 2018 in nij gebou komme dêr’t de Fryske taal en meartaligens yn sintraal stiet. It is ûnderdiel fan it projekt Lân fan Taal fan de Kulturele Haadstêd 2018. Seis arsjitekten, fan wa’t fjouwer út Fryslân komme, presintearje tongersdeitejûn yn it stedskantoar yn Ljouwert harren ûntwerp foar it nije multyfunksjonele gebou. It nije gebou mei likernôch 7 ton kostje.

Op 5 july wurdt bekend makke hokker ûntwerp útfierd wurdt.

It nije gebou krijt in kombinaasje fan ferskate funskjes. It gebou krijt ek in tribune dy’t brûkt wurde kin as der eveneminten op it plein binne en der komme ek húskes yn. Wat by de presintaasjes fan de seis plannen opfalt, is dat dy tige ferskillend binne. Johan Sytsma fan Jelsum hat keazen foar ‘in hûs op in terp’, mei in knypeach nei de skiednis.

Juster wie it 5 july. Hoege de sjoernalisten fan Oes Omroep, Oes Taal der net efteroan te skiljen? Ik soe dat al dwaan as ik har wie. En dan soe ik har ek wat oare fragen stelle. Dizze bygelyks:

Hoe is it Frysk op jim webside www.lanfantaal.nl ta stân kommen? Dêr stiet dit nammentlik (al in wike as trije) en dat begripe wy net alhiel:

Dêrnei perfoast inisjatyfnimmer provinsje Fryslân yn oerlis mei de gemeente Ljouwert hokker ûntwerp útfierd wurdt. De bou sil yn 2017 plakfine. De seis plannen syn oant en mei 1 july te besjen yn de stedshal.

Kinne jim oanjaan wat de grûntekst fan ‘perfoast’ (ferkeard stavere mar soks is jim eigen) is. Wy gokke op it Hollânske ‘beslist’. En dat ‘syn’, komt dat fan ‘zijn’ of fan ‘zijn’?

Koart kriemd: tinke jim dat jim kapabel binne it Frysk yn it ramt fan meartalichheid rjocht te dwaan? Wy tinke fan net.

De blauwe toeter âle: ‘Zo is het leven’

Jo moatte jo oardiel wolris earne oer jaan. Dat doch ik graach, benammen as ik der net om frege wurdt. Bart dat al dan bin ik meast wat minder entûsjast. En as it dan ek noch oer famylje giet dan moatte jo op jins iepenst wêze, jo wolle no ienkear daliks gjin spul ha.

Der is in nij sankje en dat is op Feestboek ferskynd mei de fraach om kommentaar. No ha ik oanbelangjende famylje net as freon (mar ik ha der ek hielendal gjin spul mei of sa) mar oaren al. En om’t ik slim moderne famylje ha, moast soks op sa’n tablet skôge en beharke wurde. Dat besjen gong prima, ik ha ek suver wol wat mear doel oer byld as oer lûd. Oan de bylden kinne jo ek wol frij aardich sjen wêr’t ien en oar oer giet. Neat mis mei dy bylden.

Mar ik koe der neat fan ferstean, net iens gewaarwurde oft it Frysk, Hollânsk of Ingelsk wie. Neffens in famyljelid dy’t dan wer wat mear doel oer lûd hat wie it sa alderferskuorrende min mikst dat it noch it measte wei hie fan de doarpsfanfare op ‘e merke nei it matinee.

Likegoed: sa’n tablet is in geweldich ding. Jo kinne sa goed as alles der mei op de wichtichste dingen nei dan. Frysk type bygelyks. Dat ik moat sa’n ding net ha. Wol kinne jo der mei blautoeterje. De measte apparatuer hat tsjinwurdich sa’n blauwe toeter ynboud. It is wol frij yngewikkeld want de hiele jongere generaasje fan sa’n tsien man moat der earst oer gear om soks oan te swingeljen.

Lang om let blautoeteret it ding it dan lykwols dochs troch nei de TV (sa’nent dy’t sawat trije kear sa grut is as dat by my yn ‘e hûs past). It wie werklik in pracht!

Doe koe ik dan dochs 4 wurden fan de tekst neikomme: ‘Zo is het leven’. Dat kin kommen wêze om’t Max Verstappen syn neigalm ek noch troch de blauwe toeter hinne kaam en mooglik hat it moderne folk it kofjesetapparaat, de hûn, de stofsûger en de waskmasine ek allegearre op it ding oansletten mei in folautomatyske mikser, dat wit ik fierder net.

Dat it foar gjin meter klonk kin ik as byldeman lykwols wol fêststelle. Dat is ferhipte sneu foar de famylje dy’t ik net op Feestboek ha.

No ha’k it niis efkes beharke op myn eigen kompjûter. Dat is sa’n ding mei in echt toetseboerd, boksen dy’t jo net sjogge en ôfknypte blauwe toeter. Ik koe alles ferstean, it klonk net ûnaardich. It is myn sjenre net mar mar der liket my muzikaal it measte net mis mei en foar wa’t der fan hâldt sil it prachtich wêze. Benammen yn kombinaasje me ide bylden.

Dat ik ried alle muzikanten dy’t advys freegje oan der by te setten dat dat net fia sa’n tablet mei in blauwe toeter moat.