Praat út in hynstekop

Jan Terlouw hie juster in aardich taspraakje. It liket my ek in noflik man ta (syn partij is ûnderwilens folslein ûntspoard, dat tersijde). Boppedat ha ik alris in boek fan him úttikke. Dat soe de jeugd fan tsjintwurdich wolris efkes lêze kinne want foar’t wy der erch yn hawwe is dat wer slim aktueel.

Dat boek tikke ik út krekt sawat yn of nei de tiid fan Terlouw syn foardoartoutsjes dy’t blyn betrouwen útstrielen. Yn myn bermejierren hiene wy sokke toutsjes nammers net, der sieten te uzes gewoan krukken yn de doarren dêr’t se mei iepen koene. Mar nei myn tsiende sawat kaam dy nuvere stedske oanslach by ús ek yn de moade. It is in griis. En dat binne dy huzen no noch.

It betrouwen yn elkoar moat weromkomme, wol Terlouw hawwe.

Iens! Wat de konstatearring fan it ferdwûne betrouwen oangiet dan.

De oprop om dat werom te winnen is my wat al te simplistysk en hat in soad wei fan it plantsjen fan oardel pinksterblom om de folsleine ljippepopulaasje te skewielen.

It liket der net bot op dat der ek oan bûterblommen en koweblomkes tocht wurdt om it oer klaver mar net te hawwen. Yn Amearika slane de blesste goaden elkoar de harsens yn en hjir te uzes wurdt gods wurd troch willige pysten langer ek allinnich noch mar kapitalisearre. Faaks wurdt dat goedpraat mei dat ferhaal fan de talinten út de bibel. Soe samar kinne. Likegoed gjin ljip dy’t dêr wat mei opsjit fansels en in skries ek net.

Deade – sa’t jo wolle: fermoarde – bollekeallen wurde ús hjir as griene stroom ferkocht, politisy dy’t tinke dat se it allinnich al gau better krije kinne litte it sinkend skip mei de kiezers ferrekke en it foarhinne aldergoedkeapste fleis wurdt hjoeddedei ûnder in oare namme as it alderdjoerste ferkocht. Dat fertelde in slachter by it boekesuteljen doe’t dat sa efkes te praat kaam. Mar sokke items binne ek geregeldwei te sjen yn ‘Keuringsdienst van waarde’.

De provinsje skipet ús mei in stavering op dy’t neat te krijen hat mei it makliker meitsjen fan it skriuwen sjoen de flaters dy’t makke wurde. Dyselde provinsje skoot gjin sint om b.g. de skoalbibleteken by de fan har easke nije tiid te bringen mar flikkeret yn ien haal wol direkt of yndirekt 5 miljoen de Frysk kultureel-literêre sompe yn.

Nee Terlouw, sok folk dat it ‘Lân fan Taal’ mei ien simpele pinnestreek omtsjoend ta ‘Explore Frisian in Dutch en ferneuk it Frysk’ noeget my net om betrouwen te hawwen.

Dêr is krekt wat mear foar nedich as praat út in hynstekop en oare kultureel-literêr mislearre foksen.

Skriuwers moatte net sa alderjezuste loai wêze!

Ja, de wierheid hat no ienkear in skel lûd, ik kin der ek neat oan dwaan. Nim in foarbyld oan Tresoar soe ik sizze: “We ha goed ús bêst dien.” lit projektliedster Wieke de Haan yn De Moanne optekenje.

En dit seit se dus ek yn dyselde De Moanne: “Skriuwers moatte net tinke: ‘ik ha it boek skreaun, no is it klear. No kin ik efteroer leune.’ Moatst dy sjen litte en nei eveneminten ta gean, soargje dat dyn boek bekindheid krijt.”

Oan Tresoar sil it net lizze, der komt sels in ekstra ‘Spektakel’-jûn, oaremoarn al. En dêr binne films by!!! Kin it moaier? Multymedydinges en sa. Sa moat it skriuwers, jim moatte net sa alderjezuste loai wêze. Der op út, bliksem. Lit jim sjen!

Ien fan de films giet oer it ta stân kommen fan it kadoboek. In soad nijs wurde wy net gewaar yn de film. Dat Marga Claus en Aggie van der Meer inoar brieven skreaun ha, wisten wy al. Dat Marga alderaardichst skriuwe kin wist ik ek wol. Fan Aggie wit ik dat net mar ôfgeand op ferskate artikels sil dat ek wol goed sitte. Marga is langer fan stof as Aggie, sa komme wy yn de film te witten. En it hat terapeutysk wurke.

Moai! It is in hiele lange film. Wol 9,26 minuten. En hy is al 13 kear besjoen op YouTube. Dy 2x fan my der graach ôflûke, oars is it net earlik.

De folgjende film dy’t oan de oarder komt is bedoelt foar it jongste folk, sa lit de projektliedster optekenje: “[…] en foar de jongsten is der in film oer it ta stân kommen fan ‘Wapper’, it aksjeboek foar bern, makke troch Yke Reeder.”

No ha ik Yke Reeder frij heech en dy soe dat jongfolk ek bêst goed benaderje kinne yn sa’n film (4,56 minuten, 9 werjeften, ek 2 ôflûke) mar dêr har se dúdlik gjin opdracht foar krigen. Dy kwoot yn De Moanne is dan ek in nuver optinksel fan de projektliedster. Boppedat tink ik net dat der ek mar ien fan de troch har oantsjutte doelgroep op ôfkomme sil want it begjint jûns om acht oere en hoewol’t wy allegearre wol witte dat it mei it grutbringen fan de bern slim yn de warryboel is tink ik dochs dat de measte âldelju safolle ferstân noch wol hawwe dat dat guod dan op bêd moat.

Mar skriuwers moatte net sa alderjezuste loai wêze!

Der komt ek noch in film oer Tsjimk Scarse. It is net te hoopjen dat dat dat ding fan 59 tellen is want dan wurdt de antyklimaks wol alderferskuorrendste grut!

Skriuwers moatte net sa alderjezuste loai wêze!

Sjoch nei Tresoar! Se skreppe har dêr út de naden. Presys sa’t it bedoeld is. Dat foar wa’t tinkt dat skriuwers der binne om Tresoar te fasilitearjen en net oarsom hat it folslein mis!

It iennichste dat dit gewrot noch dwers sitte kin is it waar en dat is by riten spitigernôch ek sa. Ja, dêr kinne jo net foar fansels en dat moatte jo ek goed breed útmjitte op de eigen webside: “Omdat it waar doe eins te moai wie om binnendoar te sitten, is der besletten om it programma noch ien kear sjen te litten, foar minsken dy’t it yn septimber ûntkaam is.”

Mar dat dy kutskriuwers sa alderjezuste loai binne kinne jo wol wat oan dwaan fansels. En dat komt grif goed mei sokke kostlike programs!

Ik bin suver bliid dat ik gjin skriuwer bin, dan moast ik ek noch omstean leare.

Dy tsientallen skriuwers oars dy’t ik wat better ken as sljochtweihinne en dy’t noch wolris út it stee komme wolle sille dat nei it lêzen fan dy Bûterhoeke-ûnsin wol net mear kinne. De iene nei de oare it hoekje om troch in hertoanfal.

Sorry! De projektliedster tugeslúft wol wat moaie roukaarten op.

De opiny fan WhatsApp

De sjoernalisten en opinypeilers hawwe har fersjoen. Hjir by ús ek en dus ha wy ús mei ús allen fersjoen. Wy tinke no dat de Amearikanen straalidioat wurden binne, mar dat giet my justjes te fier. Dêr spylje dingen dy’t ‘se’ dêr net sjogge en dêr’t wy sadwaande gjin weet fan krije. Dat liket my net typysk Amearikaansk…

Om no 20% fan de befolking as dom, stupide of noch minder del te setten, liket my dan ek net sa tûk, mocht it al terjochte wêze. Dat is lykwols al wat ús Minister Presidint fan ’e wike die. Jo moatte net útslute dat dêr in klap op komt…

Mar ek op oare mêden sit it gauris hiel oars as ús foarholden wurdt. De Telegraaf hat tsjintwurdich de rubryk Dashcam. Dat no tinke alle fersekerders dat elkenien sa’n ding yn de auto hat. En jo kinne der op wachtsje dat de bewiislêst foar fan alles en noch wat aanst nei de automobilist skoot wurdt en dat sil sûnder Dashcam ûnmooglik wêze.

Juster krige ik in telefoantsje yn ferbân mei in mooglike reuny. Alderprachtichst fansels. De kommunikaasje sil fia WhatsApp ferrinne. Want elkenien hat dat. Op my nei dan.

Dat ik as in besetene mei de brot oan it ynstallearjen. Earst moatte jo dan sjen dat jo mei de Aaifoan tagong ta de App-winkel krije en ik kin wol sizze dat dat net tafalt oft jo jo eigen AppleId en wachtwurd net mear witte. Ha jo dat ienkear foarinoar dan sizze de systemen deagemoedereard dat dy telefoan ryklik âlderwetsk is en dus bywurke wurde moat.

Dat slagget my fansels wol want dat slagget elk. Sizze de ICT-ers en oare saakkundigen. Wy libje yn in hûndert persint digitale wrâld, dat sa.

Foar it lêste stikje moat dy WhatsApp dan efkes kreas konfigurearre wurde. Jo wolle net witte wat dy lju dan allegearre wol net fan jo witte wolle mar jo folje dat allegearre trou yn. Want dat heart sa. Op ’t lêst wiene wy oan it telefoannûmer ta en dêrnei komt de melding dat it bestjoeringssysteem dochs noch te âld is ek al is it dus nagelnij en op syn meast tsien minuten âld. Op dat stuit is it dus ho.

Dat ha ik allinnich want elkenien hat in telefoan fan net âlder as in healjier. Krije se tink ik by de molkboer fergees by de A2-molke. Elkenien giet nei dy molkboer, werklik elkenien.

Mar no sit it siesa: dy telefoan fan my is op syn heechst sân jier en der mankearret hielendal neat oan dat ik ferpof it om fergees in nijen oan te tugen allinnich om te reunearjen want dan begjint it mear op ruïnearjen te lykjen. Se maile my mar, SMS-e of Feestboeke.

Mar ik bin de iennichste, ik wit it.

Ik bin ek de iennichste dy’t ferlet hat fan in papieren Frysk wurdboek want elkenien kin alles tsjintwurdich op ynternet opsykje. Elk kin en docht dat. Werklik elk!

Dy pear minsken dy’t ik ken dy’t it net foarinoar krije mear as ien skerm op in kompjûter iepen te hawwen oft se it ding al oan krije kinne komme fan in oare planeet.

It binne grutte sûgen. Daliks it stimrjocht ynlûke! Dat kin Mark Rutte wol yn de WhatsApp-groep goaie. Is er teminsten wis fan hûndert persint berik en kin nimmen mear sizze dat er net alles sein hat wat sein wurde moatten hie.

Fryske boeken rendabeler as koeke

Wy ha hjir wer efkes sutele. Ofsjoen fan in soarte fan panykoanfal (net fan myn kant) justerjûn om sawat healwei alven hinne ha ik my net mei de organisaasje dwaande holden. Ik wit no al hoe’t der nij papier yn de nije printer moat en dat is ek hiel wat wurdich.

Wol ha ik meisutele en om’t ik wit dat benammen wittenskippers gek op statistiken binne, kin ik dêr wol in lytse bydrage oan leverje. Wy (sutelje dogge jo altyd tegearre) hiene gok ik in lytse hûndert adressen.

Wy kinne fêststelle dat wy foar’t neist it meast belêzen part fan it doarp hiene want by op syn minst trije adressen die bliken dat se de souder al fol Fryske boeken hawwe. En dat wiene hiele grutte huzen dat dy hawwe ek hiele grutte souders. Ienkear haw ik oppenearre dat dat guod dan allegearre wol nei de (leau ik) fergese pleatslike bibleteek koe sadat der wer romte foar nij guod is mar dat sloech net echt oan. Jo sjogge de lju dan wol neitinken, dat is in moai gesicht.

It E-boek slacht hjir ek foar master op. Twa persint fan de adressen lêst allinnich mar E-boeken. Dus.

Ien adres lêst allinnich spesifyk Fryske boeken. De spesifikaasjes binne my net rjocht dúdlik wurden.

Ik rûs dat sa’n 35% fan de huzen gjin bel hat. Dêr ha jo dan slim argewaasje fan want dan moatte jo dus op ‘e ruten omslaan. Ik betocht my doe al dat dat by mysels ek sa is dat jo kinne der eins net lilk om wurde.

Op ien sa’n rút-ynslaan-adres waard dekking efter in doar socht. Fan oare sutelders hearde ik dat dat faker foarkomt.

Der binne ek in soad adressen dêr’t wol twa of trije auto’s op it hiem steane mar de lju dan blykber út te fytsen binne. Dy hiene der moai waar by want dat wie hiel oars as Pyt foarsein hie.

Op de oare adressen ha wy omraak ferkocht. Fansels binne der wol minsken dy’t net lêze mar ik wit noch fan dat wy foar de karnavalsferiening mei húskepapier sutelen der ek guon binne dy’t dat net brûke.

Mei Fryske boeken yn kombinaasje mei in feriening ha jo ek guon dy’t echt gjin Frysk lêze kinne en hjir noch mar in wike as wat wenje mar dy’t dan wol in gift jouwe om’t se it korps sa moai fine.

Al mei al kin brassband Looft den Heer fan Bitgummole goed achthûndert euro op de rekken ferwachtsje. En ik tink hast dat dat sjoen de manoeren sa rendabel wol is as in wike sutelje mei koeke of oar guod.

Hoe’t soks fierder krekt wurket stiet yn dit filmke fan 1.45 minuten, mei telefoannûmer, email en al.

Hoi frjemd famke Irina

Hallo lieve stranger! Ik wil graag een man te vinden voor vriendschap en kunnen later worden meer serieuze relaties. U bent degene die ik zou graag willen weten. Ik ben 33 jaar oud en in volgende maand zal zijn 34. Ik ben op zoek naar een man in uw land, omdat ik erg leuk. Ik er nog nooit geweest, maar zou geweldig zijn bezoeken in de toekomst, weet je cultuur en tradities. Ik koos voor dit land, want het is een zeer goede en zuivere ziel van de mensen. Het zou fijn om je te ontmoeten in persoon. Ik ben oprecht geinteresseerd in meer weten over jou. Dating is niet alleen leuk voor mij, ik heb nooit games spelen. Ik verwacht dat je ook serieus. Ik ben een eenzame vrouw die wil iemand die zorg zal nemen en begrijp me te vinden. Laat me je vertellen meer over mezelf. Ik neem aan dat ik een sterke vrouw met doelen, idealen en ambities. Ik hoop dat deze brief ons zal helpen om de eerste regels van elkaar te schrijven. Ik kijk ernaar uit uw eerste brief en ik zal u antwoorden met plezier. Ik wacht op uw brief. Met vriendelijke groet, Irina


Hoi frjemd famke Irina,

No pop, dêr moatte wy in grap fan ha. It is tige datst sa op ’t snjit bist. Sa’tst al seist binne wy hjir aardich suver op ’e graat dat ik moat dy earst al in pear dinkjes witte litte.

Ik woe mar mei dy kultuer en tradysjes begjinne. Dêr silst wol in soad oer lêzen hawwe want Ferd Crone hat alles en elkenien ynskeakele mar it giet dus allinnich oer 2018 en oft it mei ús wat wurde sil dan hie ik leafst al dat dat wat langer duorret as sis mar ien jier. Fierder spilet dy soai him ôf yn de hoofdstad en ik wenje op in terp. In terp is fan âlds in plak dêr’t gjin bobo’s komme, dêrom hat Ferd it dêr ek net oer.

Dan binne der noch wat oare dinkjes dytst witte moatst. Fan frou Schippers meie wy it sjupantsje hjir net by de farske blomkoal yn de kuolkast bewarje dat wy moatte altyd twa kuolkasten hawwe. Us bern meie net op it fan bobowege oanleine nepgers boartsje en der alhielendal net op omhaffelje wat bern oars o sa eigen is. Mar barbekjûwe meie se ek net want dat is noch folle gefaarliker, seit frou Schippers. Fierder silst hjir oan de epp moatte want datselde frommis wol alle teksten fan de ferpakkings ôfhelje sadatst ek gjin sicht mear hast op hokker ûnfoege reklame-uterings dy fia de QR-koade taslingere wurde sille.

Fierder binne der fansels in hiel soad dingen dêr’tst net daliks mei te krijen hast mar wol wat seit oer it bêste lân d’ierde. Yn de Dokkumer Ie bygelyks swimt snoekbears fan wol in meter. Juster noch ien sjoen. Dy meie net mei libben ies fongen wurde dat foar’t soks oan de heak kin moat it earst deaknypt wurde. Is samar klear ûnder de kiuwen, mar dochs. Beropsfiskers moatte alles wat net ferkocht wurde mei of kin ek deagean litte en harren metoade duorret in stik langer as dat knypke. By har is it in soarte fan kremaasje sûnder waarmte. Dêrnei fikkerje se de brot yn kisten en litte it troch de REC ophelje. De REC is in hobbybarbekjû foar politisy. Ha se soks by jim ek?

Dan ha wy ek allegeduerigen gebliksem mei taal. Dat lis ik fierder mar net út want dêr wurd ik wurch fan. Oan dyn bryfke te sjen silst it lykwols folslein mei my iens wêze dat dêr ha wy it dan noch wol oer. Of net fansels want dan is dat net nedich,

Fynst hynders wol leuk? Ik flok se meast efkes ta dan binne se sa nuet as wat.

No leave, sa witst al aardich wat. Litst gau wer wat hearre?

Mei golle groetnis,

D.